อนิเมะ

ผ่าโลกอนิเมะประเทศญี่ปุ่น

เดี๋ยวนี้ “ดูการ์ตูนออนไลน์” เปลี่ยนเป็นผลิตภัณฑ์ด้านวัฒนธรรมที่สำคัญของประเทศญี่ปุ่น แม้กระทั้งนายกฯดินแดนซามูไรไปร่วมพิธีการรับไม้ต่อเป็นเจ้าภาพโอลิมปิกในปี 2020 ก็ยังแสดงตัวในชุดวัฒนธรรมร่วมยุค (ชุดจากนักแสดงในเกม) การโปรโมทเมืองโตเกียวโอลิมปิก 2020 มหกรรมกีฬาระดับยิ่งใหญ่ที่สุดของมนุษยชาติก็ยังเป็นตัวละครจากอนิเมะ กว่าที่วัฒนธรรมเบิกบานนี้จะมาสู่สถานะนี้ทางของอนิเมะผ่านเรื่องราวล้นหลาม

ก่อนกล่าวถึงภูมิหลังของ “ดูหนังออนไลน์” จะต้องทำความเข้าใจกับนิยามของมันก่อน ในบรรดาสื่อวัฒนธรรมร่วมยุคของประเทศญี่ปุ่นมีศัพท์เฉพาะตัวหลายคำ แม้กระนั้นที่ใช้เรียกจำพวกของสื่อหลักก็มี “มังงะ” (Manga) อันซึ่งก็คือ หนังสือการ์ตูนประเทศญี่ปุ่น ในขณะที่อนิเมะ (Anime) ตามการชี้แจงโดยคร่าวๆของแพทย์ ยอดเยี่ยม ผลผลิตการพิมพ์ ผู้ศึกษาเล่าเรียนการ์ตูนทั้งยังตะวันตกและก็ทิศตะวันออกนำเสนอว่าหมายความว่า “หนังการ์ตูนประเทศญี่ปุ่น” ทั้งๆที่ปรากฏในรูปของหนังโทรทัศน์ หนังโรง วีซีดี ดีวีดี หรือม้วนวิดีโอ ซึ่งในอย่างข้างหลังมีชื่อเรียกว่า โอวะ (OVA, original video animation หรือ OAV ก็มีเรียกกัน)

จุดเริ่มของอนิเมะจากการเรียนรู้ของผู้คลุกคลีในแวดวงรวมทั้งแหล่งข้อมูลหลายที่นำเสนอสอดคล้องต้องกันว่า ประเทศญี่ปุ่นเริ่มผลิตภัณฑ์งานที่เข้าเกณฑ์ “ดูอนิเมะ” ตอนทศวรรษที่ 1910 ยามาข้าชิ ยาซาโอะ ผู้ชำนาญในอุตสาหกรรมสำราญใจของประเทศญี่ปุ่นตั้งแต่ปี 1958 ที่เขาเริ่มดำเนินการในสตูดิโอ Tōei ในตำแหน่งผู้ช่วยผู้อำนวยการ บทความของเขาอธิบายว่า ประเทศญี่ปุ่นเริ่มผลิตอนิเมะ ในคริสต์ศักราช 1917 ตอนที่งานยุคนั้นยังเป็นสมัยหนังใบ้ กระแสสังคมเวลานี้เริ่มมีคนพูดถึง “ฟิล์มถ่ายรูปมังงะ” กันแล้ว

แต่ แนวทางการผลิตสมัยเดิมยังมิได้เป็นแอนิเมชั่นแบบในตอนนี้ แต่ว่าเป็นเคล็ดลับอื่น เช่น เพนท์ลงในฟิล์มถ่ายรูปโดยตรง วาด-ตัดกระดาษเป็นทรง หรือที่เรียกกันว่า Cut-out animation ซึ่งนับว่าเป็นวิธีเริ่มแรกที่สุดของแอนิเมชั่น ในช่วงปลายทศวรรษ 1910 แนวทางการทำการ์ตูนทั่วๆไปในตะวันตกเป็น วาดการ์ตูนเป็นส่วนๆลงกระดาษแข็ง ตัดส่วนต่างๆของตัวการ์ตูนมาประกอบกันทำเป็นท่าต่างๆบนภาพฉาก แล้วถ่ายภาพไว้หนึ่งเฟรม ต่อจากนั้นก็ขยับส่วนประกอบของตัวการ์ตูนไปครั้งละนิด รวมทั้งถ่ายอีกเฟรม ทำอย่างงี้ไปเรื่อยกระทั่งจบดูอนิเมะ

ขอขอบคุณรูปภาพจาก Google


อนิเมะประเทศญี่ปุ่นตอนก่อนหน้าสงครามโลกครั้งที่ 2 

ยาสุโอะ เล่าว่า งบประมาณการสร้างแอนิเมชั่นในประเทศญี่ปุ่นจัดว่าสูงยิ่งกว่าในตะวันตก เวลาเดียวกันกระแสในตอนนั้น ราวสมัย 20s ก็พบความนิยมชมชอบของการ์ตูนดิสนีย์เข้ามา  ดูการ์ตูนออนไลน์ การ์ตูนประเทศญี่ปุ่นพบปัญหาหินตั้งแต่ทีแรกเริ่มอย่างยิ่งจริงๆ แม้กระนั้นพูดได้ว่า การปฏิบัติงานสมัยแต่เดิมที่ช่วยเหลาลักษณะผลงานให้มีเอกลักษณ์ก็มาจากงานที่ทำออกมาเพื่อเป้าประสงค์ด้านการโฆษณาไปจนกระทั่งแคมเปญจากสถาบันต่างๆ

มาถึงตอนสมัย 20s-30s ประเทศญี่ปุ่นเริ่มส่งผลงานเยอะขึ้นเรื่อยๆหากว่าตอนปี 1923 พื้นที่แถบคันโตจะได้รับความเสื่อมโทรมจากแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ทำลายองค์ประกอบเบื้องต้นในประเทศญี่ปุ่นกระทั่งเสียหายอย่างมาก ผลงานในสมัยแรกๆนี้ก็ได้รับผลพวงไปด้วย จนกระทั่งในสมัย 30s แอนิเมชั่นในประเทศญี่ปุ่นก็เลยเริ่มตั้งตัวได้

ผลงานของผู้ผลิตอย่าง Ōfuji Noburō มีชื่อเสียงในระดับประเทศจากผลงาน ดูการ์ตูนอนิเมะ เรื่อง The Thief of Baguda Castle ต่อจากนั้น ประเทศญี่ปุ่นก็เริ่มมีผู้ผลิตอนิเมชั่นเยอะขึ้นเรื่อยๆโดยตลอด จนกระทั่งมาหยุดในตอนชาตินิยมแล้วก็การเข้าสู่สงครามโลกครั้งที่ 2 ผลงานตั้งแต่ 1930 เป็นต้นมามิได้ออกมาในด้านเพลิดเพลินเท่าไรนัก แต่ว่าแปลงเป็นสิ่งที่ใช้ในการโปรโมทของรัฐบาลไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ดังเช่น Momotaro no Umiwashi เมื่อ คริสต์ศักราช 1943 ข้อมูลเกี่ยวกับกองเรือที่สั่งการโดยสัตว์กับกองทัพอเมริกันที่อ่าวเพิร์ล

ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 จบลง ปี 1948 สมัยนั้นอุตสาหกรรมภาพยนตร์ประเทศญี่ปุ่นไปสู่ตอนต่ำ ต่อไปประเทศญี่ปุ่นถึงมีบริษัทที่ผลิตอนิเมะโดยตรงก่อตัวขึ้นอย่างเป็นทางการโน่นเป็นบริษัท Toei แต่ว่าสิ่งที่เป็นปัจจัยหลักสำหรับเพื่อการสนับสนุนอนิเมชั่นประเทศญี่ปุ่นให้เปลี่ยนอย่างก้าวกระโจนเปลี่ยนเป็นเครื่องใช้ไฟฟ้าอย่างทีวีในสมัย 60s

ช่วงนั้นมีการ์ตูนประเทศญี่ปุ่นที่ดังไปทั้งโลกอย่าง “เจ้าหนูนิวเคลียร์” (Astro Boy!) โดยเทะซึกะ โอซามุ รวมทั้งยังนับว่าเป็นอนิเมะแรกซึ่งส่งออกไปถึงสหรัฐอเมริกา เข้าฉายในช่อง NBC เมื่อปี 1963 ในประเทศไทยมีเรื่องมีราวเจ้าหนูนิวเคลียร์ฉายทางช่องสี่บางขุนพระพรหม ปีเดียวกันยังมีเรื่องมีราว หุ่นเหล็กเลขลำดับ 28 ถ่ายทอด แนวทางรายละเอียดเริ่มจากหุ่นบังคับวิทยุแล้วจึงปรับปรุงเป็นหุ่นที่มีคนบังคับด้านใน อาทิเช่น Getter Go แล้วจึงมายุค 70s อย่าง Mobile Suit Gundam พูดได้ว่าการ์ตูนหุ่นยนต์เป็นอีกหนึ่งรายละเอียดสำคัญสำหรับการ์ตูนประเทศญี่ปุ่น

ผลงานถัดมาที่เลื่องลือสุดยอดเป็น “อากิระไม่ใช่คน” (Akira) โดยโอโตโมะ คัตซึฮิโร่ ที่ออกฉายในโรงหนัง สมัย 80s พร้อมกันกับผลงานของกรุ๊ป “จิบลิ” ในสมัยเดียวกัน ในไทยก็มีฉายในโรงภาพยนต์แล้วเวียนมาฉายทางโทรทัศน์ด้วย แม้กระนั้น อนิเมะยอดนิยมในไทยเยอะที่สุดน่าจะเป็นเรื่อง “หน้ากากเสือ” (Tiger Mask) ฉายวันอาทิตย์ทางช่องสี่บางขุนพระพรหม ในพุทธศักราช 2513

ขอขอบคุณรูปภาพจาก Animedonki


หน้ากาเสือ เป็นอีกหนึ่งแบบอย่างผลงานการ์ตูนประเทศญี่ปุ่นที่เกิดมาจากมังงะก่อน 

อนิเมะ ออนไลน์ โดยเริ่มเมื่อ คริสต์ศักราช 1966 เขียนโดยขาจิวาระ อิกกิ หลังจากนั้นก็เลยสร้างเป็นอนิเมะทางโทรทัศน์ในคริสต์ศักราช 1969 มี 105 ตอน ตอนละ 30 นาที ฉายนาน 2 ปีกับอีกอาทิตย์ สำหรับในไทยแล้วยังมีอนิเมะเรื่องอื่นที่เข้ามาฉายอีก เป็นต้นว่า ราชสีห์น้อยเจ้าป่าเจ้าเขา หรือหุ่นปาฏิหาริย์

ด้วยเอกลักษณ์ส่วนตัวที่ไม่เหมือนกับการ์ตูนตะวันตกทำให้อีกทั้งนักวิพากษ์วิจารณ์รวมทั้งแฟนต่างติดตามการเคลื่อนไหวอย่างใกล้ชิด อนิเมะตะวันตกแยกดีเลวทรามเป็นขาวดำแจ่มชัด แม้กระนั้นในเวลาเดียวกันพล็อตเรื่องของประเทศญี่ปุ่นแตกกิ่งก้านสาขาไปหลายทาง แบ่งย่อยเป็นเชื้อสายต่างๆเยอะแยะ ระยะแรกคนบางทีอาจเคยชินกับภาพที่ไม่มีอันตราย แต่ว่าตอนหลังก็ยังมีสมัยที่เริ่มผสมรายละเอียดที่มีความร้ายแรง เป็นต้นว่า “หมัดเทพเทวดาดาวเหนือ” หรือรายละเอียดที่หมกมุ่นเรื่องเพศแต่ว่าในแนวตลกอย่าง “ด๊อกเตอร์สลัมกับหนูน้อยอาราเล่”

ในสมัย 70s ส่งผลงานที่เป็นหลักไมล์สำคัญเป็น Space Battleship Yamato, Space Pirate Captain Harlock, Galaxy Express 999 รวมทั้ง The Queen of a Thousand Years อันเป็นตอนที่รายละเอียดไซไฟ หรือเครือญาติวิทยาศาสตร์เปลี่ยนมาเป็นแฟนตาซีแล้วก็เป็นอีกสาขายอดนิยมไม่แพ้กัน แม้กระนั้นการเปลี่ยนแปลงในแวดวงก็ยังมีอยู่ โดย มูชิ โปรดักชั่น (Mushi Production) ของโอซามุ ตกอยู่ในภาวการณ์ล้มละลาย (สหภาพแรงงานเข้ามาเทคโอเวอร์แล้วก็บริหารต่อในวันหลัง) ตอนกึ่งกลางสมัย 70s เป็นอีกตอนที่ลำบากของอนิเมะประเทศญี่ปุ่นพร้อมกันไปกับภาวะเศรษฐกิจ

เมื่อมาถึงสมัย 80s ชื่อ “จิบลิ” (Ghibli) ของฮายาโอะ ไม่ยาซากิ สร้างผลงานเรื่องที่สะดุดตาเข้าฉายในโรงหนังเป็น Nausicaä of the Valley of the Wind ในปี 1984 ผลงานที่ฮือฮาในสมัยนั้นตามมาด้วยอนิเมะประวัติศาสตร์ที่กล่าวไปว่ามีชื่อเสียงสุดยอดอย่าง Akira ในยุโรปแล้วก็อเมริกาแปลงเป็นกระแสน่าเร้าใจด้วยเหตุว่าไม่เคยมองเห็นการ์ตูนเรื่องยาวที่มีรายละเอียดรูปแบบนี้มาก่อน แม้กระนั้นถ้าเกิดกล่าวถึงอนิเมะที่ครอบครองโทรทัศน์อเมริกันได้ แพทย์ดีที่สุด ชี้แจงว่า เกิดเรื่อง Pokemon แล้วก็ Digimon ที่ขยายตลาดด้วยเกมคอมพิวเตอร์

สมัย 80s ยังมีแพลตฟอร์มอีกต้นแบบที่แปลงโฉมการบริโภคอนิเมะ โน่นเป็นวิดีโอ ซึ่งทำให้ผู้ชมหรือแฟน (ที่เรียกกันตอนหลังว่า โอตาระอุ-Otaku) สามารถรับดูได้ง่ายดายเสียยิ่งกว่าเดิม รวมทั้งยังสร้างตลาดย่อยอย่าง OAV (Original Animated Video) ที่วางแบบรายละเอียดให้สั้นลงสำหรับวิดีโอโดยเฉพาะอย่างยิ่ง รายละเอียดที่ลงฟอร์มนี้ก็มักประหลาดต่างจากกรุ๊ปเดิมหรือเป็นรายละเอียดเชิงทดสอบ ซึ่งส่วนใดส่วนหนึ่งก็ก้าวเข้าไปสัมผัสรายละเอียดคนแก่แบบเฉพาะกรุ๊ป ต่อจากนั้นมา อนิเมะสร้างฐานแฟนอันแน่นแฟ้นจากฝูงคนนานัปการทั้งโลกด้วยรายละเอียดที่ส่วนตัว แม้กระนั้นในเวลาเดียวกัน ผลงานจากประเทศญี่ปุ่นก็บางทีอาจยังมิได้ถูกเห็นด้วยจากกรุ๊ปคนแก่ในบางประเทศ แล้วก็วิภาควิจารณ์ว่าเป็นผลิตภัณฑ์ราคาไม่แพง เต็มไปด้วยความร้ายแรง แล้วก็รายละเอียดทางเพศ

เว็บการ์ตูน ในตอนสมัย 90s ที่ปัญหาเศรษฐกิจกระทบกับการสร้างอนิเมะในประเทศญี่ปุ่น ผู้สร้างหลายที่ก็เริ่มจะฟื้นกลับมาได้บ้าง แม้กระนั้นยาสุโอะ ผู้เชี่ยวชาญในแวดวงให้ความเห็นว่า อุตสาหกรรมอนิเมะโดยรวมไม่สามารถที่จะฟื้นฟูกลับมาอยู่ในระดับเดียวกับตอนยุคทองได้อีกและก็ตอนที่อนิเมะเป็นที่นิยมเป็นอย่างมากราวๆปี 2006 ในบรรดาการ์ตูนประเทศญี่ปุ่น นอกจากข้อมูลเกี่ยวกับหุ่นยนต์ การศึก แฟนตาซี รวมทั้งย้อนยุคแล้ว เอกลักษณ์ที่จำเป็นย่อมเป็นลักษณะดวงตากลมโต โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้แสดงเพศหญิง รวมทั้งชุดเครื่องแบบนักเรียนสำหรับดวงตากลมโตนั้น ผู้คนจำนวนมากให้เครดิตกับเทะซึกะ โอซามุ เป็นคนชักนำให้การ์ตูนประเทศญี่ปุ่นมีดวงตาแบบงั้น อันเป็นดวงตาซึ่งสามารถแสดงอารมณ์ความรู้สึกได้ทุกแบบอย่าง ตั้งแต่รักไปจนกระทั่งทุกข์ทนเจ็บร้าว

Shopping Cart